پایه دهمپایه دوازدهمپایه نهمپایه هشتمپایه هفتمپایه یازدهم

تک ماده چیست؟ | 0 تا 100 شرایط استفاده از تبصره و تک ماده

معنای تک ماده و نحوه‌ی استفاده از آن برای قبولی در امتحانات پایانی هر پایه در دبیرستان، دغدغه‌‌ی بخشی از دانش‌آموزان است. اما فقط دانش‌آموزانی که در یادگیری دروس دبیرستانی دچار ضعف هستند یا برای امتحانات درس نمی‌خوانند، با موضوع استفاده از تبصره‌ی تک ماده برای قبولی در امتحانات، روبرو نمی‌شوند. گاهی دانش‌آموزان درس‌خوان نیز به دلیل بروز یک بیماری در فصل امتحانات یا مشکل دیگری نمره‌ی مناسبی کسب نمی‌کنند و مجبور می‌شوند از تک ماده برای قبولی استفاده کنند.

اما دقیقاً تک ماده چیست و قوانین و شرایط استفاده از آن برای هر پایه تحصیلی در مقطع متوسطه و هر رشته چگونه است؟ در این مقاله از وبلاگ تراز، جزئیات مربوط به این قانون که در آئین‌نامه‌ی آموزش دوره‌‌ی دوم متوسطه‌ی وزارت آموزش و پرورش گنجانده شده است، ذکر شده و به تمامی ابهامات درباره‌ی نحوه‌ی استفاده از آن پاسخ داده می‌شود.

تک ماده چیست؟
تک ماده چیست؟

قانون تک ماده چیست؟

مطابق تبصره‌ی ۲ ماده ۸۲ آئین‌نامه‌ی آموزش متوسطه، اگر دانش‌آموزی در امتحانات خردادماه نمره‌ی قبولی کسب نکند و نمره وی ۷ و یا بیشتر باشد، می‌تواند از شرایط تبصره یا همان تک‌ماده استفاده کند و بین یک تا 4 درس خود را بنا بر شرایط و قوانین خاصی که در ادامه ذکر خواهد شد، بدون آزمون مجدد، پاس کند.

تک ماده در دبیرستان

برای درک معنای تبصره یا قانون استفاده از تک ماده در دوره‌ی دبیرستان باید در وهله‌ی اول بدانیم که شرایط قبولی در دروس دوره‌ی دوم متوسطه برای هر پایه چگونه است. اگرچه قانون تک ماده برای دوره‌ی اول متوسطه نیز کاربرد دارد، اما بیشترین استفاده از آن در پایه‌های دهم تا دوازدهم صورت می‌گیرد.

تصور ذهنی اکثر ما این است که اگر دانش‌آموز در امتحان پایان ترم نمره‌ی 10 بگیرد، در امتحان قبول شده و کمتر از آن به معنای تجدید شدن یا در نهایت مردود شدن در هر پایه‌ی تحصیلی است. اما باید بدانید همیشه اینطور نیست و نمره‌ی قبولی در هر پایه و هر رشته می‌تواند متفاوت باشد. مثلاً نمره‌ی قبولی در درس‌های نظری 10 است، اما دانش‌آموزان رشته‌ی فنی و حرفه‌ای برای قبولی باید نمره‌ی 12 کسب کنند. یا به‌عنوان مثال اگر در برگه‌ی امتحان نهایی سال دوازدهم رشته‌های نظری نمره‌ی 7 کسب کنید، قبول می‌شوید و نیازی به تک ماده ندارید.

اصول تک ماده

طبق آیین‌نامه‌ی وزارت آموزش و پرورش، اگر دانش‌آموزی در زمان فارغ‌التحصیلی در سال آخر (سال دوازدهم)، در چهار عنوان درسی نمره‌ی ۷ به بالا داشته باشد از نظر سیستمی شرایط فارغ التحصیلی را دارد.

اما نکته اینجاست که از این چهار عنوان درس باید حداکثر دو درس نهایی و دو درس غیرنهایی باشد که می‌تواند مربوط به پایه‌ی دهم، یازدهم و یا دوازدهم باشد. البته در مقطع متوسطه‌ی دوم، امتحانات نهایی در پایه‌ی دوازدهم برگزار می‌شوند و آن دو درس نهایی حتماً مربوط به سال دوازدهم است، اما دروس غیرنهایی می‌تواند از پایه دهم و یازدهم هم باقی مانده باشد. دانش‌آموز دارای این شرایط، می‌تواند با قانون یا تبصره‌ی «تک ماده» فارغ التحصیل شود.

شرایط قبولی در درس‌های پایه دهم و یازدهم

برای آشنایی با شرایط قبولی در دروس دوره‌ی دوم متوسطه ابتدا باید با معنی برخی از اصطلاحات از جمله «نمره‌ی سالانه» آشنا شوید. دانش‌آموزان علاوه بر نمره‌ی برگه‌ی امتحانی آخر سال، یک نمره‌ی سالانه برای هر درس دارند.

نحوه محاسبه نمره سالانه در دوره دوم متوسطه 

نمره‌ی سالانه شامل نمره‌ی برگه‌ی امتحان پایانی ترم اول با ضریب 2، نمره‌ی ترم دوم با ضریب 4 و نمره‌ی مستمر ترم اول و دوم با ضریب 1 است. این نمرات با هم جمع و سپس تقسیم بر 8 می‌شوند و نمره‌ی سالانه‌ی هر درس مشخص می‌شود.

شرط قبولی در درس‌های پایه‌ی دهم و یازدهم این است که دانش‌آموز باید نمره‌ی سالانه‌ی 10 یا بالاتر کسب کرده باشد. برای درک این مطلب، به سه مثالی که در جدول زیر آمده است، دقت کنید:

مورد نمره‌ی سالانه نمره‌ی برگه‌ی امتحانی وضعیت دانش‌آموز
1 10 و بالاتر نمره‌ی سالانه ملاک است بنابراین هر نمره‌ای کسب شود فرقی نمی‌کند. قبول
2 بین 7 تا 10 نمره‌ی سالانه ملاک است بنابراین هر نمره‌ای کسب شود فرقی نمی‌کند. استفاده از تک ماده
3 کمتر از 7 نمره‌ی سالانه ملاک است بنابراین هر نمره‌ای کسب شود فرقی نمی‌کند. مردود

شرایط قبولی در درس‌های پایه دوازدهم

قبولی در دروس نهایی پایه‌ی دوازدهم دو شرط اساسی دارد:

  1. نمره‌ی سالانه‌‌ی دانش‌آموز باید 10 یا بالاتر باشد.
  2. نمره‌ی برگه‌ی امتحانی دانش‌آموز باید 7 یا بالاتر باشد.

اما در مورد قبولی در امتحانات غیرنهایی نوبت دوم پایه‌ی دوازدهم باید گفت که نمره‌ی سالانه‌ی دانش‌آموز نباید کمتر از حد نصاب قبولی باشد. این حد نصاب در مورد رشته‌های نظری (ریاضی، تجربی و انسانی) 10 و در مورد رشته‌های فنی و حرفه‌ای 12 است.

برای درک دقیق این شروط، به مثال‌های زیر توجه کنید:

مورد نمره‌ی سالانه نمره‌ی برگه‌ی امتحان پایانی وضعیت دانش‌آموز
1 10 و بالاتر 7 و بالاتر قبول
2 10 و بالاتر کمتر از 7 استفاده از تک ماده
3 بین 7 تا 10 هر نمره‌ای کسب شود فرقی نمی‌کند استفاده از تک ماده
4 کمتر از 7 کمتر از 7 مردود

تک ماده در پایه دوازدهم

مسئله‌ی بهره‌گیری از تک ماده در سال دوازدهم و هنگام فارغ‌التحصیلی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چرا که دانش‌آموز در حال دریافت دیپلم، شرکت در کنکور سراسری و درنهایت ورود به دانشگاه است. با توجه به تغییراتی که در کنکور سال‌های آتی رخ داده است، افزایش تاثیر معدل در کنکور به صورت قطعی و مثبت امری مسلم است و بنابراین قوانین مربوط به تک ماده در این پایه نیازمند توجه بیشتر است.

ممکن است دانش‌آموزی با توجه به اهمیت نمره و معدل امتحانات نهایی، نخواهد از تبصره استفاده کند و مایل باشد در امتحانات شهریور ماه شرکت کرده و نمره‌اش را ارتقا دهد. بنابراین در آیین‌نامه‌ی آموزش و پرورش چنین امری پیش‌بینی شده و ولی دانش‌آموز می‌تواند درخواست کتبی بدهد تا دانش‌آموز در امتحان شهریور شرکت کند. در چنین شرایطی اگر نمره‌ی دانش‌آموز در شهریور بالاتر شد، جایگزین می‌شود، اما اگر نمره‌اش پایین‌تر شد، همان نمره‌ی قبلی که در سیستم داشت، برای او منظور می‌شود.

معدل کل متوسطه‌ی دوم در قبولی رشته‌های بدون کنکور نیز اثرگذار است، بنابراین اگر دانش‌آموزی شرط قبولی را کسب کرده‌، اما از نمرات خود راضی نیست، می‌تواند از قانون ترمیم معدل نیز استفاده کند. این قانون اولین بار در سال 1394 تصویب شد و هدف آن بخشیدن یک فرصت مجدد برای شرکت در امتحانات نهایی به دانش‌آموزانی بود که بر اساس قوانین جدید معدل‌شان در کسب رتبه‌ی قبولی در کنکور سراسری اثر می‌گذاشت.

تک ماده در پایه دهم و یازدهم

همان‌طور که پیشتر ذکر شد اگر دانش‌آموز پایه‌ی دهم و یازدهم نمره‌ی سالانه‌ی بالاتر از 10 بگیرد، قبول می‌شود. اما اگر نمره‌ی سالانه‌ی او بین 7 تا 10 باشد، بدون در نظر گرفتن نمره‌ی برگه‌ی امتحانی خردادماه، باید از تبصره و تک‌ماده استفاده کند. در نهایت اگر نمره‌ی سالانه‌ی دانش‌آموز کمتر از 7 باشد، در این صورت بدون در نظر گرفتن نمره‌ی برگه‌ی امتحان پایانی، مردود می‌شود.

هر دانش‌آموزی در پایه‎‌ی دهم و یازدهم می‌تواند برای امتحانات داخلی در 2 درس از تبصره و تک ماده استفاده کند. برای امتحانات نهایی نیز هر دانش‌آموز پایه‌ی دهم و یازدهم می‌تواند در دو درس از تبصره و تک ماده استفاده کند.

لینک دانلود اپلیکیشن هم‌درس

تک ماده در پایه نهم

از آنجایی که امتحانات پایه‌ی نهم در مقطع متوسطه‌ی دوره‌ی اول نیز نهایی هستند و قبولی در آن‌ها شرط ورود به مقطع بعدی تحصیلی و انتخاب رشته است، مسئله‌ی استفاده از قانون تک ماده برای دانش‌آموزان بیمار یا دچار ضعف درسی در این پایه نیز اهمیت دارد.

شرایط قبولی دانش‌آموزان در دروس دوره اول متوسطه

دانش‌آموزانی که در پایه‌های هفتم، هشتم و نهم درس می‌خوانند، برای قبولی در هر پایه باید دارای معدل کل و نمره‌ی امتحانات پایان سال بالای 10 باشند. در صورتی که معدل کل دانش‌آموز این مقاطع در امتحانات پایان سال کمتر از 10 باشد، مردود به حساب می‌آید. اگر دانش‌آموزی معدل بالای 7 بگیرد، اما در یک یا چند درس خود نمره‌ی قبولی نداشته باشد، درواقع تجدید شده است و باید در امتحانات شهریور ماه شرکت کند.

شرط دیگر قبولی برای دانش‌آموزان دوره‌ی اول متوسطه این است که برای هر کدام از دروس خود، نمره‌ی سالانه‌ی بالای 30 بگیرند. اما اگر نمره‌ی سالانه آن‌ها کمتر از 30 و معدلشان بالای 12 باشد، در این صورت می‌توانند تنها برای دو درس خود که در آن‌ها نمره‌ی قبولی نگرفته‌اند، از تک ماده‌ی هفتم، هشتم و نهم استفاده کنند.

توجه داشته باشید نحوه‌ی محاسبه‌ی نمره‌ی سالیانه در دوره‌ی اول متوسطه با دوره‌ی دوم فرق دارد و در این دوره برای محاسبه‌ی نمره‌‎ی سالیانه‌ی هر درس، نمره‌ی نوبت اول و دو برابر نمره‌ی نوبت دوم جمع می‌شود.

جمع‌بندی

استفاده از قانون یا تبصره‌ی تک ماده از امتیازاتی است که دانش‌آموزان می‌توانند در دوران تحصیل در دبیرستان از آن بهره ببرند. مطابق با آیین‌نامه‌های آموزش و پروش اگر دانش‌آموز مقطع متوسطه‌ی دوم، در امتحانات خردادماه به هر دلیل نمره‌ی قبولی کسب نکند و نمره وی ۷ و یا بیشتر باشد، می‌تواند از شرایط تبصره در مورد 4 درس (2 نهایی و 2 غیرنهایی) در طول سه سال دهم، یازدهم و دوازدهم استفاده کند.

بر همین اساس، دانش‌آموزان مقطع متوسطه‌ی اول نیز در پایه‎‌های هفتم، هشتم و نهم تنها دو بار می‌توانند از تبصره‌ی تک‌ماده بهره‌ببرند. اما استفاده از این تبصره همانطور که در مقاله با جزئیات ذکر شد، قواعد و قوانین خاص خود را دارد و هر دانش‌آموز باید با توجه به قوانین موجود درباره‌ی نحوه‌ی محاسبه‌ی نمره‌ی سالیانه، نمره‌ی کتبی و معدل خود، همچنین رشته‌ای که در آن تحصیل می‌کند، شرایط تحصیلی خویش را برای استفاده از تبصره‌ی تک ماده بسنجد.


سوالات متداول

تبصر تک ماده چیست؟

مطابق تبصره‌ی ۲ ماده‌ی ۸۲ آئین‌نامه‌ی آموزش متوسطه‌ی وزارت آموزش و پرورش، اگر دانش‌آموزی در امتحانات خردادماه نمره‌ی قبولی کسب نکند و نمره وی ۷ و یا بیشتر باشد، می‌تواند از شرایط تبصره یا همان تک‌ماده استفاده کند و بین یک تا 4 درس خود را بنا بر شرایط و قوانین خاصی، بدون آزمون مجدد، پاس کند.

نمره‌ی سالانه چیست و چطور محاسبه می‌شود؟

در دوره‎‌ی دوم متوسطه، نمره‌ی سالانه شامل نمره‌ی برگه‌ی امتحان پایانی ترم اول با ضریب 2، نمره‌ی ترم دوم با ضریب 4 و نمره‌ی مستمر ترم اول و دوم با ضریب 1 است. این نمرات با هم جمع و سپس تقسیم بر 8 می‌شوند و نمره‌ی سالانه‌ی هر درس مشخص می‌شود. توجه داشته باشید نحوه‌ی محاسبه‌ی نمره‌ی سالیانه در دوره‌ی اول متوسطه با دوره‌ی دوم فرق دارد و در این دوره برای محاسبه‌ی نمره‌‎ی سالیانه‌ی هر درس، نمره‌ی نوبت اول و دو برابر نمره‌ی نوبت دوم جمع می‌شود.

دانش‌آموزان دوره‌ی اول متوسطه چطور می‌توانند از تک ماده استفاده کنند؟

در مورد دانش‌آموزان دوره‌ی اول متوسطه، اگر نمره‌ی سالانه‌ی آن‌ها کمتر از 30 و معدلشان بالا 12 باشد، در این صورت می‌توانند تنها برای دو درس خود که در امتحان پایانی آن‌ها نمره‌ی زیر 10 اما بالای 7 گرفته‌اند، از تک ماده‌ استفاده کنند.

میانگین امتیاز 4.9 / 5. جمع امتیاز 14

هنوز امتیازی ثبت نشده

نوشته های مشابه

24 دیدگاه

    1. سلام دوست عزیز، تک ماده تاثیری در کنکور شما ندارد. اما معدل نهایی شما از کنکور سال آینده (1402) به میزان 60 درصد در نتیجه‌ی کنکور شما موثر است.

        1. سلام دوست عزیز، از آنجایی که نمره‌ی سالانه‌ی شما بالاتر از 7 است، امکان استفاده از قانون تک ماده را دارید. البته اگر سقف استفاده از این امکان را در سال‌های گذشته پر نکرده باشید.

    1. سلام دوست عزیز، ذکر نکردید که در چه پایه‌ی تحصیلی مشغول تحصیل هستید، اما در دوره دوم متوسطه در کل می‌توان در 4 درس از تک ماده استفاده کرد که امتحان دو تا نهایی و دو تا غیرنهایی باشد، در دوره ی اول متوسطه هم در کل می‌توان در دو درس از تبصره تک ماده استفاده کرد.

    1. سلام دوست عزیز، خیر در مدرک دیپلم نوشته نمی‌شه و فقط در صورت دریافت ریز نمرات استفاده از تک ماده مشخص می‌شه.

  1. سلام
    اگه ترک تحصیل کرده باشم و الان بخوام دوباره ادامه تحصیل بدم میتونم از تک ماده استفاده کنم؟

    1. سلام دوست عزیز، در چه مقطعی ترک تحصیل کردید؟ مقصودتون اینه که اگر به تحصیل برگردید و بعد در آزمون‌های پایان سال نمره‌ی کافی به دست نیارید، امکان استفاده از تک ماده هست یا نه؟

    1. سلام دوست عزیز، استفاده از تک ماده معمولاً به صورت خودکار انجام می‌شه، مگر اینکه خود دانش آموز درخواست کتبی بده که نمی خواد تک ماده کنه و ترجیح می ده امتحان شهریور رو بده تا نمره‌ی بالاتری کسب کنه (به خاطر سوابق تحصیلی)، با این حال برای اطمینان از اینکه شرایط استفاده از تک ماده رو دارید یا نه، می‌تونید به دفترداری مدرسه رجوع کنید.

  2. ببخشید من یازدهم تجربی هستم و درس ریاضیو تو برگه ۵ و ۲۵ گرفتم و نمره سالیانم شده ۷ و ۷۵ صدم آیا میتونم از تک ماده استفاده کنم؟

    1. سلام دوست عزیز، چون نمره‌ی سالیانه‌ی شما بالاتر از هفت است، به صورت خودکار از تبصره‌ی تک ماده استفاده خواهد شد و مردود نمی‌شوید. البته اگر سقف تعداد استفاده از تک ماده در دوره ی متوسطه ی دوم را رد نکرده باشید. شما در کل در چهار درس، دو درس نهایی و دو درس غیرنهایی امکان استفاده از تک ماده را دارید.

      1. آخه من به مشاور مدرسمون گفتم گفت که فقط دوازدهم امکان استفاده داریم.چجوری ثانپ کنم بهشون🤦‍♀️

        1. دوست عزیز، تک ماده هم در دوره‌ی متوسطه‌ی اول و هم دوم قابل استفاده است و دفتردار به صورت خودکار اعمال می‌کنه این تبصره رو. شما به دفترداری مراجعه کنید و از ایشون سوال کنید.

  3. سلام من کلاس هشتم هستم و( فقط در درس عربی نمره سالانه ۲۶ و پایانی ترم دوم ۷ و نوبت دوم ضریب دو۱۸شدم )بنظرتون میتونم تک ماده کنم یا در امتحان شهریور شرکت کنم (تا بحال از تک ماده استفاده نکرده ام) وباید چیکار کنم برای تک ماده به مدرسه مراجعه کنم؟؟

    1. سلام دوست عزیز، اگر نمره‌ی سالانه‌ی شما کمتر از 30 و معدلتان بالای 12 باشد، در این صورت می‌توانید تنها برای دو درس خود (در طول دبیرستان دوره اول)، از تک ماده‌ استفاده کنید. اگر شرایط تک ماده را داشته باشید، تبصره یا تک ماده به صورت خودکار انجام می‌شود و لازم نیست شما درخواستی بدهید. اگر می‌خواهید مطمئن شوید که امکان استفاده از تک ماده دارید یا نه، به دفتردار مدرسه مراجعه کنید.
      توجه داشته باشید برای محاسبه‌ی نمره‌‎ی سالیانه‌ی هر درس، نمره‌ی نوبت اول و دو برابر نمره‌ی نوبت دوم جمع می‌شوند.

  4. سلام من نهمم ریاضی و زبانم مردود شدم رباضی 6و زبان 9 نمرات سالانه ام 13.50 هستیش ایا تک ماده میشه سیستم تک ماده ؟؟؟؟

    1. سلام دوست عزیز، اگر نمره‌ی سالانه‌ی شما کمتر از 30 و معدلتان بالای 12 باشد، در این صورت می‌توانید تنها برای دو درس (در کل پایه‌های هفتم، هشتم و نهم) که در آن‌ها نمره‌ی قبولی نگرفته‌اید، از تک ماده‌ استفاده کنند.
      توجه داشته باشید که برای محاسبه‌ی نمره‌‎ی سالیانه‌ی هر درس، نمره‌ی نوبت اول و دو برابر نمره‌ی نوبت دوم جمع می‌شود.

  5. سلام وقتتون بخیر من یازدهم تجربی هستم و زیست و روی برگه گرفتم ۹/۲۵ و نمره سالانه بالاتر از ده هست باید از تک ماده استفاده کنم ؟

    1. سلام دوست عزیز، اگر نمره‌ی سالانه‌ی شما بالاتر از ده باشد، قبول حساب می‌شید و نیازی به تک ماده یا امتحان مجدد نیست.

  6. سلام نمره سالانه کلاس هشتم یعنی این که میاینگین تکوینی و پایانی یک درس برای نوبت اول با ضریب ۱ و میانگین تکوینی و پایانی نوبت دوم ضریب ۲ و به اضافه همدیگر مساوی میشه با نمره سالانه کلاس هشتم؟

    1. سلام دوست عزیز، شیوه‌ی محاسبه نمره سالانه برای متوسطه دوره‌ی اول به این شکل است: نوبت اول + نوبت دوم (باضریب۲)
      نوبت اول= مجموع مستمر۱ و پایانی۱ تقسیم بر ۲
      (عدد حاصل چنانچه اعشاری باشد به سمت بالا رند می‌شود)
      نوبت دوم= مجموع مستمر۲ و پایانی۲ تقسیم بر ۲
      (عدد حاصل چنانچه اعشاری باشد به سمت بالا رند می‌شود)
      مثال: مستمر۱= ۱۲.۵ / پایانی۱= ۱۰ / مستمر۲= ۱۶/ پایانی۲= ۱۳
      نوبت اول≈ ۱۲
      نوبت دوم≈ ۱۵
      نمره سالانه: ۴۲= (۱۵×۲) + ۱۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا